Tungutækni
er þýðing á language
technology (eða language
engineering, sem einnig
hafði verið þýtt sem tungumálaverkfræði).
Orðið
vísar til samvinnu
tungumáls og tölvutækni í
hagnýtum
tilgangi, samvinnu sem beinist að því
að hanna
eða útbúa einhvern
hugbúnað eða
tæki sem nýtist mönnum í
starfi eða leik.
Þessi samvinna getur bæði falist
í notkun
tölvutækninnar í
þágu
tungumálsins og í notkun tungumálsins
innan
tölvutækninnar.
Undir
merkjum
tungutækni eru stundaðar margvíslegar
rannsóknir í
málfræði,
tölvufræðilegum
málvísindum og
tölvunarfræði, með
það að markmiði
að gagnast í ákveðnum
iðnaði. En
tungutækni er líka oft hrein
iðnaðarstarfsemi, sem
nýtir sér fyrirliggjandi gagnasöfn og
rannsóknaniðurstöður
tölvufræðilegra
málvísinda og
gagnamálfræði við
smíði hvers kyns forrita og tóla. Sem
dæmi um
afurðir tungutækni má nefna talgervla sem lesa upp
ritaðan texta,
ýmiss konar
leiðréttingarforrit sem lagfæra
stafsetningu,
beygingar og orðanotkun.
Það
er hægt
að nýta tölvu- og
upplýsingatækni á
ýmsan hátt til þess að
auðvelda mönnum
að
nota tungumálið. Þar má nefna
ýmiss
konar hugbúnað til að
leiðrétta og
leiðbeina um stafsetningu og málfar.
Slíkur
búnaður fylgir t.d. algengum
forritapökkum eins og Microsoft
Office á
ýmsum tungumálum. Íslensk
stafsetningarleiðréttingarforrit eru til, einkum Púki Friðriks
Skúlasonar, en ekkert
málfræðileiðréttingarforrit
er til fyrir
íslensku. Vélrænar
þýðingar af einu máli
á annað falla
undir þetta.
Þá
má nefna
ýmiss konar tölvuorðabækur. Nokkrar
slíkar
hafa verið til milli íslensku og
erlendra mála, en engin sérlega fullkomin.
Nú er Íslensk
orðabók
þó
komin á rafrænu formi. Hér
má einnig telja
ýmiss konar hjálpartæki handa
þeim
sem eiga erfitt með mál eða lestur
sökum einhvers
konar fötlunar. Til er íslenskur
talgervill, þ.e.
hugbúnaður sem gerir
tölvu kleift að lesa upp
ritaðan (tölvutækan) texta. Slíkur
búnaður var
upphaflega
gerður um 1990 og var síðar endurbættur út
frá
annarri tækni en
upphaflega var notuð. Þessi talgervill hefur nýst
blindum og sjónskertum vel, en nú hefur verið
gerður nýr talgervill sem tekur þeim eldri langt fram.
Einnig hefur verið þjálfaður íslenskur
talgreinir. Að endingu má
nefna hér ýmiss konar kennsluforrit til
að
þjálfa notkun tungumálsins.
En
tungumálið
er ekki bara þiggjandi í þessari
samvinnu við
tölvutæknina. Það er
líka notað
á
margvíslegan hátt til að gera
tæknina
aðgengilegri og auðvelda mönnum að
nýta
sér hana. Þar má í fyrsta
lagi nefna notkun
tungumálsins við leit á netinu og
í
ýmiss konar gagnabönkum. Í stað
þess
að bera spurningar fram á staðlaðan
hátt,
og nota takmarkaðan orðaforða, er nú
víða
hægt að spyrja á venjulegu
máli, rétt
eins og maður talar við mann. Þetta er
að verða
algengt víða erlendis þar sem
svara þarf mörgum svipuðum fyrirspurnum
á
ákveðnu sviði, t.d. í sambandi
við
flug- og lestarsamgöngur. Þar eru nýtt
svonefnd samræðukerfi
(e.
dialogue systems) þar sem maður og tölva
ræða
saman á mannamáli, ýmist
rituðu
eða töluðu. Með
tilkomu íslensks talgreinis og talgervils hafa opnast
möguleikar á slíkum kerfum hér á landi.
Einnig má nefna notkun málsins við
stjórn tölva
og ýmiss konar tölvustýrðra
tækja.
Það
fer mjög í vöxt að
slíkum tækjum
sé stjórnað með venjulegu
máli,
annaðhvort
rituðu eða töluðu. Skipanir eru
þá
ýmist slegnar inn á lyklaborð eða
talaðar
í
hljóðnema, í stað þess
að ýtt
sé á þartilgerða takka.
Þetta mun
á næstunni taka
til sífellt fjölbreyttari tækja, s.s.
ýmiss
konar framleiðslutækja,
heimilistækja og bíla.
Meiri
fróðleik um tungutækni er
að finna í ýmsum greinum
um tungutækni
hér á vefnum, svo og skýrslu
starfshóps um
tungutækni. Einnig
má vísa í
upplýsingasetrin sem nefnd eru undir KRÆKJUR,
einkum LT
World